Çocuğum Neden Sürekli Zıplıyor, Isırıyor ve Hareket Etmek İstiyor?
Bolluca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi
Çocuk Gelişimi ve Duyusal Arayış
Sürekli zıplayan, hareket eden veya eşya ısıran çocukların davranışlarını anlamak için Bolluca ailesi olarak anlatıyoruz.
Akşam olmuştu. Küçük Ege, salondaki koltuğun üzerinde yine zıplıyordu. Annesi gün boyunca defalarca söylediği cümleyi bir kez daha tekrarladı:
“Ege, lütfen artık otur. Biraz sakinleş!”
Ama Ege birkaç saniye sonra yeniden ayağa kalktı. Koltuğa çıktı, minderlerin üzerine atladı, oyuncaklarını eline aldı ve birinin kenarını ağzına götürdü. Annesi onu durdurduğunda bu kez parmaklarını ağzına götürmeye başladı.
Annesi yorgundu. Ege’nin neden bir türlü duramadığını anlamaya çalışıyordu. Acaba çok mu hareketliydi? Söz dinlemiyor muydu? Yoksa kendisinin henüz fark edemediği başka bir ihtiyacı mı vardı?
İşte çocukların davranışlarını anlamaya çalışırken sormamız gereken önemli soru tam da burada başlar: Çocuğumuz yalnızca bir davranış mı gösteriyor, yoksa bize anlatamadığı bir ihtiyacını mı ifade ediyor?
Ege’nin Davranışlarının Ardındaki İhtiyaç Ne Olabilir?
Ertesi gün Ege’nin annesi, onun davranışlarını biraz daha dikkatli gözlemlemeye karar verdi.
Ege yalnızca evde değil, parkta da sürekli hareket ediyordu. Koşuyor, zıplıyor, salıncağa tekrar tekrar binmek istiyordu. Bazı oyuncakları uzun süre elinde tutuyor, farklı yüzeylere dokunmaktan hoşlanıyor, zaman zaman kıyafetlerinin yakasını ağzına götürüyordu.
Annesi ilk kez kendine başka bir soru sordu:
“Acaba Ege neden sürekli hareket etmek istiyor? Onu durdurmaya çalışmak yerine neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışsam daha iyi olmaz mı?”
Çünkü çocuklar dünyayı yalnızca kelimelerle anlatmaz. Bazen hareketleriyle, oyunlarıyla, dokunma biçimleriyle ve tekrar ettikleri davranışlarla da kendilerini ifade ederler.
Bazı çocuklar hareket etmeye, bazıları dokunmaya, bazıları ise belirli nesneleri ağızlarıyla keşfetmeye daha fazla ilgi gösterebilir. Bu durum duyusal arayış olarak adlandırılan davranış örüntüleriyle ilişkili olabilir.
Ancak her zıplayan, hareket eden veya nesneleri ağzına götüren çocukta duyusal işleme güçlüğü bulunduğunu söylemek doğru değildir. Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, davranışların sıklığı ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuklar Bazen Bedenleriyle Anlatır
Bir çocuk koltukta sürekli zıpladığında yetişkinin aklına ilk olarak onu durdurmak gelebilir. Oyuncağını ısırdığında elinden almak, masaya oturmadığında daha yüksek sesle uyarmak isteyebiliriz.
Oysa aynı davranışın arkasında birbirinden farklı nedenler bulunabilir.
Örneğin bir çocuk hareketli oyunlardan çok hoşlanıyor olabilir. Bir başkası beklemekte zorlanabilir. Diğer bir çocuk ise belirli dokulara veya hareket deneyimlerine yoğun ilgi gösterebilir.
Vücudumuzdan gelen hareket ve konum bilgileri, dengemizi sağlamamıza ve hareketlerimizi ayarlamamıza yardımcı olur. Proprioseptif sistem bedenimizin konumunu ve kaslarımızdan gelen bilgileri algılamamızda; vestibüler sistem ise denge ve hareketle ilişkili bilgilerin işlenmesinde rol oynar.
Bazı çocuklar bu duyusal deneyimlere daha fazla ilgi gösterebilir. Fakat davranışın nedenini yalnızca dışarıdan bakarak kesinleştiremeyiz. Çocuğu tanımak, onu farklı ortamlarda gözlemlemek ve gerektiğinde uzman değerlendirmesinden yararlanmak gerekir.
Peki, Ege’nin Annesi Ne Yapabilirdi?
Annesi artık Ege’ye her hareketlendiğinde yalnızca “Dur!” demek yerine başka yollar denemeye başladı.
Önce onun hangi zamanlarda daha çok hareket ettiğini gözlemledi. Ardından evde güvenli bir oyun alanı oluşturdu. Minderlerle yaşına uygun hareket oyunları hazırladı ve birlikte açık havada daha fazla zaman geçirmeye çalıştı.
Ege’nin davranışlarını bir günde değiştirmesini beklemedi. Onu gözlemledi, ihtiyaçlarını anlamaya çalıştı ve güvenli davranışlarını destekledi.
Bu yaklaşım, her çocuk için aynı sonucu garanti etmez. Ancak çocuğun davranışlarını anlamaya yönelik gözlem yapmak, yalnızca yasaklamak yerine uygun alternatifler sunmak ve günlük rutini düzenlemek ailelere yardımcı olabilir.
Evde deneyebileceğiniz beş yaklaşım
1. Davranışın ne zaman ortaya çıktığını gözlemleyin.
Çocuğunuz en çok hangi ortamlarda zıplıyor? Yorulduğunda mı, beklerken mi, yoksa hareketli oyunlar sırasında mı? Bu ayrıntılar davranışın anlaşılmasına yardımcı olabilir.
2. Hareket etmesi için güvenli fırsatlar oluşturun.
Yaşına ve becerilerine uygun oyunlar, açık hava etkinlikleri ve kontrollü fiziksel aktiviteler planlayın. Düşme, çarpma ve yaralanma risklerini göz önünde bulundurun.
3. Isırma davranışını dikkatle ele alın.
Çocuğunuz oyuncaklarını veya kıyafetlerini ısırıyorsa kopabilecek parçaları ve boğulma riski taşıyan nesneleri erişiminden uzak tutun. Nesneleri yalama veya yutma davranışı devam ediyorsa çocuk doktoruna danışın.
4. Sürekli uyarmak yerine alternatif gösterin.
“Yapma!” demekle yetinmeyin. Çocuğa ne yapabileceğini de gösterin. Örneğin koltukta zıplamasını engellerken güvenli bir hareket etkinliğine yönlendirebilirsiniz.
5. Çocuğunuzun bireysel özelliklerini dikkate alın.
Her çocuk aynı şekilde öğrenmez, aynı hızda gelişmez ve aynı durumlara aynı tepkiyi vermez. Çocuğunuzu başka çocuklarla karşılaştırmak yerine kendi gelişim sürecini anlamaya çalışın.
Her Hareketli Çocuk Duyusal Bütünleme Terapisine İhtiyaç Duyar mı?
Ege’nin annesi zamanla önemli bir şey öğrendi: Bir davranışın görülmesi, mutlaka terapi gerektiği anlamına gelmez.
Duyusal bütünleme yaklaşımı bazı çocuklarda duyusal bilgilerin işlenmesi ve günlük etkinliklere katılım sırasında yaşanan güçlükleri ele almak için değerlendirilebilir. Ancak destek gereksinimi çocuğun bireysel özelliklerine göre belirlenmelidir.
Sürekli hareket etmek, nesneleri ısırmak veya farklı dokulara ilgi göstermek tek başına otizm ya da dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı anlamına da gelmez.
Çocuğun iletişim becerileri, oyun davranışları, motor gelişimi, sosyal etkileşimi ve günlük yaşam becerileri bir bütün olarak ele alınmalıdır. Gerektiğinde ilgili sağlık ve gelişim uzmanlarından değerlendirme alınmalıdır.
Arnavutköy’de Çocuğunuzun Gelişimini Anlamak İçin Destek Alabilirsiniz
Bazen bir çocuğun davranışlarını anlamak, yalnızca daha fazla sabır göstermekten fazlasını gerektirir. Ailenin gözlemleriyle profesyonel değerlendirmeyi bir araya getirmek, çocuğun ihtiyaçlarını daha doğru anlamaya yardımcı olabilir.
Bolluca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi (Bolluca ÖERM) olarak her çocuğun bireysel gelişim özelliklerinin dikkate alınmasını önemsiyoruz. Çocuğun ihtiyaçları doğrultusunda uygun eğitim hedeflerinin belirlenmesi ve aileyle iş birliği içinde ilerlenmesi, destek sürecinin önemli parçalarıdır.
Arnavutköy ve Boğazköy çevresinde yaşayan aileler, çocuklarının gelişimi ve özel eğitim desteği hakkında bilgi almak için kurumumuzla iletişime geçebilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğum neden sürekli zıplıyor?
Zıplama davranışı yaşa bağlı hareket ihtiyacı, oyun isteği, heyecan veya duyusal arayış gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir. Davranışın sıklığına ve günlük yaşama etkisine bakılmalıdır.
Çocuğumun kıyafetlerini veya oyuncaklarını ısırması ne anlama gelir?
Bazı çocuklar nesneleri ağız yoluyla keşfedebilir. Davranış sıklaşıyor, yaralanma veya nesne yutma riski oluşturuyorsa değerlendirme alınmalıdır.
Duyusal arayış otizm belirtisi midir?
Duyusal özellikler otizm spektrum bozukluğunda görülebilir. Ancak duyusal arayış tek başına otizm tanısı koydurmaz; bütüncül gelişimsel değerlendirme gerekir.
Ne zaman bir uzmana başvurmalıyım?
Davranışlar çocuğun güvenliğini tehdit ediyorsa, günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa veya gelişimiyle ilgili başka kaygılarınız varsa profesyonel değerlendirme için başvurabilirsiniz.
Bolluca Ailesi Diyor ki…
Ege’nin hikâyesi bize bir şeyi hatırlatıyor: Çocuklarımızın her davranışını hemen değiştirmeye çalışırken bazen o davranışın bize ne anlatıyor olabileceğini gözden kaçırabiliriz.
Bazen ihtiyaçları anlamak için biraz daha dikkatli gözlemlemek, bazen güvenli bir alternatif sunmak, bazen de uzman desteğine başvurmak gerekir.
Çocuğunuzu yalnızca davranışlarıyla değil, ihtiyaçlarıyla da tanımaya çalışın.
Bolluca ÖERM – Özel Eğitimin Bolluca’sı.
Her Çocuk Özeldir, Her Adım Değerlidir.
İletişim: 0212 685 10 13